است و منظور حقيقى آن است كه خداوند در مرتبهء احديت همهء اشياء را مشاهده مىكند . ( جلد اول از سفر سوم 394 ) . يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ . ام الكتاب امام مبين و لوح محفوظ است از محو و منظور كتاب محو و اثبات ، نفوس فلكى است و لوح محو و اثبات نفوس منطبعهء فلكيه است به قولى و لوح محفوظ علم حق است . كه فرمودند « لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » ( ج 1 از سفر دوم ، 345 ) . در باب تعريف جوهر و اين كه جواهر عبارت از موجودات قائم به ذات‌اند و نيازى به موضوع ندارند آورده است : وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً وَ بَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً و بالجمله خلقت زمين و آسمان و اين كه علت وجودى و هم غايت همهء موجودات ذات خداوند است « هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » ( همان ، 246 ) . ( ج 3 از 1 ، 503 ) وَ الصَّافَّاتِ صَفًّا فَالزَّاجِراتِ زَجْراً ، فَالتَّالِياتِ ذِكْراً فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً ، فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً . اين آيات را در مقام تقسيم علما بر حسب معرفت و كمال آن‌ها ذكر كرده است و اين كه هر يك از اين آيات اشاره به مرتبه‌اى از وجود است كه هر گروهى به يك مرتبه از مراتب وجود نايل شده‌اند . وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ ( همان ، 246 ) كه تمام مراتب وجود و كمالات فيوضات در خزاين حق است و گفته‌اند كه حقايق كليهء موجودات در عالم امر و قضاى الهى است . ( ج 1 از 4 ، 126 ) . ( ج 1 از 3 ، 397 ) روايت ، ما رأيت شيئا الّا و رأيت اللَّه قبله و بعده . در مقام بيان اين كه همه چيز مظهر حق است . ( ج 1 از 3 ، 295 ) فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ ( 296 ) إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ و إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ . كه منظور از كتاب نفوس انسانى است . نفوس طاهره ابرار و نفوس دنسه فجار . ( ج 1 از 3 ، 302 ) وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ ، كه موجودات در طبقات مختلف كلمات حق‌اند . كلمات تامات عالم عقول مجرده‌اند و كلمهء طيب نفوس طيّبه و اعمال صالحه است . إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ ( همان ، 305 ) و تمت كلمة ربك - تأويل به اعيان ثابته شده است . و كلمته القاها الى مريم و روح منه ( ج 1 از 4 ) كلمه در اين جا تأويل به نفس شده است . ( ج 1 از 3 ، 14 ) أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ - قُلْ هذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ ( همان ، 26 ) شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ . اين آيات را در مقام بيان برهان صديقان در اثبات ذات و توحيد خداوند آورده است . و مستند برهان مزبور قرار داده است . روايت : ارض الجنة الكرسى و سقفها عرش الرحمن ( ج 1 از 3 ، 304 ) . السابقون السابقون ( ج 1 از 3 ، 395 ) در مقام بيان مراتب آفرينش كه السابقون السابقون عقول مجرده‌اند . لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ( همان ، 395 ) كه ملائكه مقربين كه نفوس فلكيه‌اند به امر خداوند كار خود را بدان‌سان كه مقرر شده است انجام مىدهند . قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ ( ج 1 از 3 ، 379 ) خيرات منسوب به حق و شرور منسوب به بندگان